Bij de vorming van het Belgisch grondgebied was Brabant een krachtige katalysator voor de ontwikkeling van onze nationale en provinciale vrijheden. Het hoeft geen verder betoog dat Brabant hierbij veruit de handigste en sterkste leider was.

Een goede geschiedenis van Brabant schrijven is een moeilijke opdracht, niet alleen wegens een aantal redenen die ongetwijfeld elders te zoeken zijn, maar ook omwille van de beweeglijkheid van de grenzen en van de gebiedsuitbreiding, en later van de versnippering van het land. Bij zijn ontstaan had Brabant de allure van een tengere pasgeborene. Gedurende twee of drie eeuwen is het gegroeid en heeft het zich aanzienlijk ontwikkeld.

Door de zorgen van een nationale dynastie, te vergelijken met die van de Capetingers, is het gegroeid van Zuid naar Noord en in oostelijke richting tot aan en zelfs tot over de natuurlijke grens van de Maas. Nadat in 1629 's Hertogenbosch in handen viel van stadhouder Frederik-Hendrik uit het Huis van Oranje, werd het zielig ontmantelingsproces omzeggens onophoudelijk voortgezet. Noord-Brabant (1648) en het grondgebied van de huidige provincie Antwerpen werden afgescheiden, respectievelijk ten gevolge van de overeenkomsten tussen diplomaten en door geometrische berekeningen van het Frans revolutionair bestuur. Brabant, zoals wij het thans kennen, is een landsgedeelte dat, zoals Polen, teruggebracht werd tot zijn oorspronkelijke situatie.

Op territoriaal gebied werd Brabant gevormd binnen de natuurlijke grenzen getekend door de Schelde, de Dender, de Samber en de Maas. Hydrografisch is Brabant verdeeld tussen het bekken van de Maas en vooral dat van de Schelde. Met uitzondering van de Hene, die van op afstand de zuidelijke grens onderstreept, en van de Dender, die Brabant in het Westen afzoomt, doorlopen de meeste oostelijke zijrivieren van de Schelde (namelijk de Zenne, de Dijle, de twee Geten, de Demer en de twee Neten) het Brabants grondgebied en vloeien, zoals de tanden van een vork, samen in de Rupel vooraleer niet ver van Antwerpen in de Schelde uit te monden. Zo wordt het lot van Brabant hoofdzakelijk bepaald door zijn oro-hydro-
grafie: de talloze rivieren die traag van Midden- naar Laag-België stromen.

Het plateau van Waals-Brabant en van Haspengouw, dat juist niet door deze rivieren en moerassen wordt doorsneden, staat open voor alle vreedzame en andere invallen; het is een ideaal slagveld voor een oorlogvoerend Europa.

Men kan zich de vraag stellen of de roeping van Brabant, een doorgangsgebied en een gewest van labeur, strijd en concentraties, uiteindelijk niet bepaald wordt door de natuur. Aan de noordelijke rand van het plateau legden de Romeinen, overwinnaars van de Nerviërs van Boduognat, wegen aan voor hun legioenen en hun handel. Deze wegen werden tegen het einde van het Romeinse Rijk gebruikt door de missionarissen.

Deze uitstekend gekozen as blijft gedurende eeuwen onveranderd. Hij ontwikkelt zich als een knooppunt dat Keulen, Aken, Luik en Maastricht verbindt met de havens van Brugge, Antwerpen en Boulogne-sur-Mer, via Tongeren, Sint-Truiden, Zoutleeuw (op de kleine Gete), Tienen (op de grote Gete), Leuven (op de Dijle), Brussel (op de Zenne), Ninove (op de Dender) enz... Tot in 1914 en 1940 hebben alle invallers deze weg gevolgd die thans, door de aanleg van de E 5 en de Koning Boudewijnsnelweg, aan de noden van het verkeer werd aangepast.