Het artikel La disette et Ie recensement de 1740 van E. Hélin 1 trok voor het eerst onze aandacht op het schaarstefenomeen dat in 1740 alvast Luik bedreigde. De konstatatie dat verschillende steden in de Oostenrijkse Nederlanden en zelfs in Spanje, Frankrijk, Engeland, de Verenigde Provinciën, Duitsland en Oostenrijk in datzelfde jaar een graanprijshausse te doorstaan hadden, prikkelde onze belangstelling des te meer en versterkte ons vermoeden dat 1740, economisch gezien een niet gewone loop had gekend en misschien wel de naam van krisisjaar verdiende. Het zal de lezer misschien verwonderen dat juist de faktor ,,duurte” voor ons een aanwijzing werd van de krisistijd, terwijl in deze XXe eeuw de economische krisis zich dan toch in hoofdzaak laat kenmerken door lage prijzen en produktieoverschot. Inderdaad, de bestaanskrisissen van het Ancien Régime laten zich veeleer kennen door hoge prijzen die zelf veroorzaakt zijn door een produktie-tekort en zodoende eerder naar de hongersnoodcycli in de onderontwikkelde gebieden verwijzen, een thema dat trouwens door H. Van der Wee uit gewerkt werd 2.

Wij stellen ons tot doel die schaarstetoestand in haar oorzaken en gevolgen van nabij te analyseren maar dan in een geografisch vatbaar kader. De lezer zal het ons wel vergeven dat we onze woonplaats Leuven als uitgangspunt namen. Hij zal trouiuens merken dat heel wat Belgische steden in deze studie betrokken worden.

In een eerste hoofdstuk zullen wij, zeer in het algemeen, enkele beschouwingen wijden aan de weersomstandigheden in 1740 vermits deze toch in de eerste plaats — naast de oorlogstroebelen — de XVIIIe eeuwse graanopbrengst determineerden. In hetzelfde hoofdstuk komen ook de eventuele gevolgen van de krisis ter sprake. Kende de graankrisis van 1740 te Leuven een nasleep op economisch plan ? — op moreel plan ? — op fysisch gebied ?

Het tweede hoofdstuk, waarin wij de graanprijsbronnen — spijker en in-stellingsrekeningen — en graanprijskurven te Leuven (1720-1755) bespreken, zal ons 1740 scherp af lijnen als een jaar van graanduurte.

Dat die graanprijzenhausse verwikkelingen met zich bracht is vanzelfsprekend. De graanproducenten vroegen niet beter dan te kunnen genieten van [...]