Mijn woord vooraf wordt geen lesje geschiedenis over de kastelen in België. Die taak hebben andere mensen op zich genomen, en ze kwijten zich daar doorheen de vele bladzijden die volgen zeer goed van, met data, precieze feiten, anekdotes, verhalen...

Geen eenvoudige taak. Gebouwen die zovele járen hebben getrotseerd kan men en moet men voorzichtig en op diverse manieren benaderen. Vanuit een historische hoek wordt het misschien gauw wat droogjes, maar men krijgt dan wel een getrouw beeld, een beeld dat bepaald is door wat het kasteel heeft «meegemaakt». Bekijkt men een en ander vanuit esthetisch oogpunt, dan komt men onvermijdelijk terecht in een wereldje van vormen, bouwstijlen en bouwwijzen, ontdekt men de idee die achter de constructie school of schuilt. Een sociologische visie legt de verhoudingen bloot die er waren tussen de bewoners van het kasteel en al wie aan dat leven niet mochten deelnemen. Het kasteel als status, als statussymbool.

Ook andere benaderingen kunnen. Men kan afstappen van het louter wetenschappelijke, niet objectief blijven maar persoonlijk worden; zich afvragen wat de kasteelheer er zelf over denkt... Want hij levert in deze 20ste eeuw heel wat inspanningen, brengt offers, om het huis van zijn voorouders door politieke en financiële troebelen heen overeind te houden. Niet gemakkelijk, zeker niet in een land waar de schatkist niet overdreven vriendelijk is voor gebouwen met een historische signatuur.

Toch zou die erfenis van generatie op generatie doorgegeven moeten worden. Het gaat om echte bakens uit de wordingsgeschiedenis van onze beschaving. En de Staat kan natuurlijk onmogelijk al die drieduizend kastelen beschermen en onderhouden, al legt een groot aantal ervan nog zo’n indrukwekkende getuigenis af van de geschiedenis en de bouwkunst in onze contreien.

De voorbije decennia zijn er niet zoveel boeken over Belgische kastelen van de pers gekomen. Uitzonderingen zijn, uiteraard, de prachtige werken die uitgebracht zijn onder de bezielende hoofdredactie van professor Génicot, en de boeken van « kastelo-logen » als Emile Poumon, Jean Bataille, Philippe Seydoux. Praktisch onbestaande zijn werkjes die aan één enkel kasteel zijn gewijd. En daarom is ieder werk meer dan welkom.

Ondertussen probeert de «Koninklijke Vereniging Der Historische Woonsteden Van België» een complete inventaris op te maken door middel van het tijdschrift «De Woonstede door de eeuwen heen». Het doel van onze vereniging is immers om onze prachtige kastelen beter te doen kennen bij een breder publiek, om te bewijzen dat ook wij in België over een prachtig en rijk erfgoed beschikken.

Onze kastelen hoeven helemaal niet onder te doen voor al wat onze buren bezitten. Vaak hebben ze zelfs gemeenschappelijke trekken, een zelfde materiaal bijvoorbeeld dat gebruikt werd bij de bouw. En over de grenzen heen ziet men trouwens ook de verschuivingen die zich geleidelijk aan voordeden, ziet men dat de kastelen zich afwendden van het spiegelbeeld van prinselijke hoven en van de machthebbers. Men herkent dan ook onmiddellijk de onafhankelijke geest van de mensen van bij ons.

Wij als vereniging, begaan met het wel en wee van onze Belgische kastelen, danken Reader’s Digest voor het initiatief tot dit boek. U als lezer zult het historische en kunstzinnige belang van deze prachtige gebouwen ontdekken en dan zullen wij samen strijden voor het behoud ervan.