De meesten onder ons zijn de mening toegedaan, dat wij in een redelijke wereld leven, die op verklaarbare wetenschappelijke verschijnselen berust. In feite hebben wij ons teruggetrokken in een geruststellende cartesiaanse vesting. Hier domineert het verstand. De verbeelding staat er veeleer in een kwalijke geur. Maar toch is dit alles hoofdzakelijk een gladde laag vernis. Nog steeds blijkt de mens onderhevig aan de geheimzinnige bewogenheden van zijn diepst onbewuste. Niet alle mythische dromen zijn afgestorven. Integendeel.

Hiervan geven wij ons echter nauwelijks rekenschap. Op school hoorden wij er nooit op zinspelen. Precies daarom komt een compendium als Ongewoon en mysterieus België aan een behoefte tegemoet. Zonder het zelf te beseffen hebben wij erop gewacht. Het is een antwoord op een psychologisch verschijnsel, grotendeels door de moderne tijd verdrongen. Ik bedoel hiermee ons verlangen om ook dié gebieden te verkennen, welke aan de impact ontsnappen van het ons opgedrongen nuchter-wetenschappelijke wereldbeeld, maar die niettemin congenitaal tot het wezen van de mens behoren.

Wegens haar talloze facetten was de taak van de medewerkers aan dit boek verre van eenvoudig. Mogelijk waren voor het folkloristische gedeelte de gegevens vrij gemakkelijk beschikbaar. Toch ben ik er ondertussen zeker van, dat het verstrekken van zinnige achtergrondinformatie niet eenvoudig is geweest. De geheimen reiken dieper dan wat een eenvoudige beschrijving van het fenomeen oplevert. Toevallig denk ik aan het mij bekende geval, dat er in het Oostvlaamse Sleidinge jaarlijks een schertsritueel wordt (of werd?) uitgevoerd rondom een versleten houten borstbeeld, de Mitrem genaamd. Je houdt het voor een kermisamusementje zonder meer, tot je er de literatuur ad hoe op naleest. Zodoende verneem je, dat men rekening hoort te houden met een relict van de Mithrascultus, een oosterse soldatengodsdienst, door de Romeinse legioenen naar hier meegebracht.

En dan is er de geschiedenis. Ook zij biedt ons het ene mysterie naast het andere. Onlangs grasduin ik in de beroemde Atlas van Mercator (1512-94). Mijn blik valt op zijn afbeelding van Antarctica. Wanneer ik deze met een hedendaagse kaart vergelijk blijkt duidelijk de exactheid van Mercators tekening. In een encyclopedie lees je meteen, dat het Zuidpoolcontinent pas in 1821 werd ontdekt. Niettemin kwam het reeds in de zestiende eeuw in deze Atlas terecht! Waar heeft in ’s hemelsnaam de Vlaamse cartograaf zijn volkomen juiste geografische informatie vandaan? ... Voor mij is dit een fenomeen, dat tot de puurste fantastiek behoort, zolang ons althans de verklaring ontbreekt.

Deze fantastiek vindt men uiteraard niet alleen in oude boeken. Op goed valle het uit noem ik de Westvlaamse Kemmelberg, tot voor kort niet meer dan een schilderachtige heuvel, ééns het toneel van de afschuwelijke slachtingen van 1914-18. Maar opeens, schier van de ene op de andere dag, krijgt die heuvel een magische dimensie. Archeologen delen ons mede, dat hij eertijds een Keltische vesting was, een machtig bolwerk dat een aanzienlijke streek beheerste. Werd daarboven, zo vraag ik mij af, wellicht de Keltische godheid Kemenelus vereerd, wat naar het Arthuriaanse Camelot verwijst en door het volksgeheugen duizenden járen lang als toponiem werd bewaard ? Er zijn overigens wel meer heuvels, die mysteries hebben gebaard. Ik noem de Muziekberg bij Ronse waar, als een tweede Tannhauser, de middeleeuwse ridder Daniël met vrouwe Venus zélf de handel der minne bedreef.

De fantastiek is overal, op voorwaarde dat men haar actief zoekt. Wie in Antwerpen aan de Schelde op een bankje nabij het Steen gaat zitten, waar de reus Antigoon verbleef, vertoeft aldus exact op de plek waar ééns de graalridder Lohengrin met zijn zwaan arriveerde. Ook was het daar, dat de geheimzinnige ketter Tanchelijn zijn godslasterlijke predicaties hield, waarna men speciaal de H. Norbertus moest roepen om de tegelijk cathaarse en communistische leer van de vreemde profeet uit te roeien. Wie Antwerpen kent, vraagt zich af of dat wel ooit helemaal is gelukt ? En dan weer elders, ergens nabij de taalgrens, woont een vriendin van me, wier huis ik moeilijk anders kan bereiken dan langs de oude Route de Brunehaut. Mijn wagen kan erover meepraten...

Ik heb nog honderd voorbeelden bij de hand. Ik mag echter de eigenlijke inhoud van Ongewoon en mysterieus België niet overlappen. Maar tot slot nog het volgende. Graag zag ik dit boek in veler handen, én als lectuur, én als “ magische ” reisgids. Op een verrukkelijke manier openbaart het de lezer, dat er vlak bij ons een andere wereld ligt. Op zijn manier volkomen écht, hoewel bestaande uit de stof waaruit men dromen maakt.